Trong hệ thống vận hành lưới điện, tổn thất điện năng của máy biến áp là yếu tố cốt lõi ảnh hưởng đến mức tiêu thụ năng lượng của lưới và hiệu suất sử dụng năng lượng của máy biến áp là đòn bẩy chính để cải thiện chất lượng và hiệu suất của lưới điện, giảm chi phí và tiêu thụ năng lượng. Trong một thời gian dài, ngành này đã tập trung vào hiệu suất vận hành của máy biến áp trong điều kiện đầy tải mà bỏ qua các đặc tính tổn thất khác nhau trong suốt vòng đời của thiết bị. Nghiên cứu kỹ thuật công nghiệp chỉ ra rằng tổn hao sắt máy biến áp và tổn hao đồng máy biến áp, là hai loại tổn thất lõi của máy biến áp, có mô hình vận hành khác nhau đáng kể, lần lượt chiếm ưu thế về mức tiêu thụ năng lượng trong điều kiện không tải và có tải. Việc kiểm soát chính xác các đặc tính của hai loại này là rất quan trọng để đạt được sự tối ưu hóa tổn thất máy biến áp phân phối và giảm lãng phí năng lượng máy biến áp lưới.
Điều kiện không tải: Tổn thất không tải của máy biến áp tạo thành tổn thất cơ bản liên tục.
Khi làm việc không tải với máy biến áp nối vào lưới và cuộn thứ cấp mở, dòng điện trong cuộn dây gần như không đáng kể và tổn thất do điện trở cuộn dây gây ra về cơ bản là không đáng kể. Điều này làm cho tổn thất không tải của máy biến áp về cơ bản tương đương với tổn thất sắt của máy biến áp. Tổn thất sắt, tổn thất liên tục phát sinh trong quá trình từ hóa của lõi sắt, được xác định bởi các thông số vốn có như vật liệu lõi và quy trình sản xuất và không liên quan đến trạng thái tải của thiết bị.
Chỉ cần máy biến áp được nối vào lưới và hoạt động ở điện áp ổn định thì tổn thất sắt sẽ tồn tại liên tục suốt ngày đêm, thể hiện tổn thất cố định và cơ bản trong quá trình vận hành thiết bị. Đặc tính tổn thất liên tục này làm cho tổn thất sắt khi không tải trở thành gánh nặng tiêu thụ năng lượng tiềm ẩn đối với lưới điện. Một số lượng lớn các thiết bị phân phối điện ở trạng thái chờ, không tải trong thời gian dài sẽ tích lũy mức tiêu thụ năng lượng đáng kể theo thời gian, tạo thành một thành phần không thể thiếu trong mức tiêu thụ năng lượng của vòng đời máy biến áp. 

Điều kiện tải: Tổn hao tải máy biến áp trở thành cốt lõi của tổn thất động
Khi tải được nối với máy biến áp và cuộn dây tạo ra dòng điện vận hành, tổn thất đồng của máy biến áp trở thành biến số chính trong mức tiêu thụ năng lượng của thiết bị. Không giống như tổn hao sắt cố định, tổn hao đồng được tạo ra bởi điện trở cuộn dây và dao động linh hoạt theo sự thay đổi của dòng điện tải. Những thay đổi trong điều kiện tải trực tiếp làm thay đổi cấu trúc tổn thất tổng thể của máy biến áp.
Trong thời gian tải lưới cao điểm, tốc độ tải thiết bị cao và tổn thất đồng tăng đáng kể, trở thành thành phần chủ yếu tiêu thụ năng lượng của máy biến áp. Vì vậy, việc kiểm soát thất thoát đồng là rất quan trọng để bảo tồn năng lượng và giảm tiêu thụ vào thời điểm này. Trong thời gian nhu cầu điện năng thấp, tải thiết bị nhẹ hoặc ở chế độ chờ, tổn thất đồng giảm nhanh chóng, trong khi tổn thất sắt lấy lại vị trí thống trị. Mô hình động này là cơ sở quan trọng để tối ưu hóa hiệu suất tải của máy biến áp công nghiệp và thực hiện lập kế hoạch tiết kiệm năng lượng. 

Định luật ghép tổn hao: Xác định điều kiện vận hành tối ưu của máy biến áp
Tổn thất vận hành tổng thể của máy biến áp là sự chồng chất của tổn hao sắt và đồng. Hai loại tổn thất này, một tĩnh và một động, được kết hợp với nhau để tạo thành một đường cong hiệu suất năng lượng duy nhất cho thiết bị, tương ứng với phạm vi tải tối ưu với mức tiêu thụ năng lượng tổng thể thấp nhất. Thực tiễn kỹ thuật cho thấy khi tốc độ tải máy biến áp nằm trong phạm vi hợp lý, tỷ lệ tổn thất sắt và đồng được cân bằng và hiệu suất năng lượng tổng thể của thiết bị đạt trạng thái tốt nhất.
Nếu tốc độ tải quá thấp, tỷ lệ tổn thất sắt cố định quá cao và hiệu suất năng lượng của thiết bị khi tải nhẹ sẽ giảm đáng kể. Nếu tốc độ tải quá cao, tổn thất đồng sẽ tăng nhanh dẫn đến hiệu quả kinh tế vận hành thiết bị liên tục giảm. Do đó, chỉ theo đuổi tổn thất thấp trong điều kiện đầy tải là không đủ để thích ứng với các kịch bản vận hành thực tế phức tạp của lưới điện; kế hoạch tối ưu hóa tổn thất phải phù hợp với điều kiện hoạt động lâu dài của thiết bị.
Ứng dụng kỹ thuật: Lựa chọn và tối ưu hóa theo yêu cầu để tiết kiệm năng lượng lâu dài
Sự khác biệt cơ bản giữa tổn thất sắt và tổn thất đồng cung cấp cơ sở cốt lõi cho việc xây dựng các tiêu chuẩn tổn thất mua sắm máy biến áp cũng như lựa chọn và thiết kế thiết bị khác biệt. Đối với các kịch bản phân phối điện có nhiều phụ tải nhẹ trong thời gian dài và thời gian chờ thường xuyên, ngành này áp dụng rộng rãi thiết bị lõi sắt mới. Bằng cách tối ưu hóa vật liệu và quy trình lõi sắt, tổn thất sắt khi không tải giảm đáng kể, thích ứng với yêu cầu tiết kiệm năng lượng trong các kịch bản phân phối điện. 

Đối với các kịch bản vận hành liên tục, tải trọng cao như nhà máy công nghiệp, hoạt động R&D và sản xuất thiết bị tập trung vào việc tối ưu hóa cấu trúc cuộn dây và giảm điện trở cuộn dây, ngăn chặn hiệu quả sự đột biến tổn thất đồng trong điều kiện tải cao và đảm bảo hoạt động hiệu quả lâu dài của máy biến áp công nghiệp.
Các chuyên gia trong ngành cho rằng cốt lõi của việc tiết kiệm năng lượng máy biến áp nằm ở việc tối ưu hóa khả năng thích ứng; không có máy biến áp hiệu suất cao phổ quát nào phù hợp với mọi điều kiện vận hành. Chỉ bằng cách kết hợp đặc tính tải vận hành thực tế của thiết bị và cân bằng tỷ lệ tổn thất sắt và tổn thất đồng tối ưu, máy biến áp mới có thể duy trì hiệu suất sử dụng năng lượng ổn định trong suốt vòng đời của nó, giảm lãng phí năng lượng lâu dài trong lưới điện từ nguồn và góp phần nâng cấp hệ thống điện tiết kiệm năng lượng và nâng cao hiệu quả.
